Zamenhof.info

Le sue idee

Noi tutti siamo coscienti di appartenere a una grande famiglia ...

L. L. Zamenhof

Il creatore della Lingua Internazionale, Ludoviko Zamenhof, ha considerato l'Esperanto come il primo passo verso la pace in tutto il mondo. Egli stesso ha affermato che l'intera causa dell'Esperanto è solo una parte dell'idea totale, che all'inizio ha chiamato Hilelismo e dopo Homaranismo. Lo scopo del progetto era l'unificazione dell'umanità, e per questo inizialmente è necessario creare un popolo neutrale-umano, i cui membri si dividessero tra di loro solo per i confini geografici e politici, ma non per le loro lingue e religioni.

Edizione russa di Hilelismo

Nel 1901, in aprile, Zamenhof propose un progetto per risolvere la questione ebrea. Il progetto ricevette il nome Hilelismo. Abbandonando la soluzione sionista già nel 1886, Zamenhof tuttavia restò fedele alla sua etnia d'origine, la cui sorte in Europa Orientale era sempre più senza speranza. L'idea più riassuntiva dell'Hilelismo di trova nella frase "Ciò che per te è sgradevole, quello non farlo agli altri". Tutti devono considerarsi solo parte del tutto. Tuttavia l'idea non trovò molti sostenitori. A molti ciò non piaceva, e lo si criticava per il suo troppo grande idealismo.

Incontrando resistenza contro l'Hilelismo, Zamenhof momentaneamente si ritirò per riapparire con lo stesso progetto alcuni anni dopo. La guerra russo-giapponese iniziata nel 1904 e, poi, la Prima rivoluzione russa, mostrarono a Zamenhof che la lingua comune è solo un inizio, che permette con efficacia di interloquire e chiarire le proprie opinioni. La lingua internazionale è un buon rimedio per risolvere molti problemi, ma la guerra e la rivoluzione sollecitarono Zamenhof al successivo, secondo passo per raggiungere la pace tra i popoli. Questo convinse Zamenhof a ritornare alle idee dell'Hilelismo, capendo che aveva bisogno di una grande riforma. Così decise di proporre l'Hilelismo non solo agli ebrei.

Edizione di Homaranismo del 1913

Il {1 } gennaio (1906) pubblicò anonimamente la sua dottrina con il titolo "Dogmi dell'Hilelismo" con testi a fronte in russo e in Esperanto. Zamenhof capì rapidamente che il nome della dottrina era troppo giudaico e la prefazione troppo russa, e in marzo apparve a Pietroburgo una pubblicazione con il nome { 2 }. Avvertiva nella nuova prefazione, che l'Hilelismo riguardava solo un gruppo umano, mentre l'homaranismo riguarda tutti i popoli e religioni. Esso contiene un nuovo insegnamento riguardo i rapporti tra la casa, la gente e l'umanità. Una dichiarazione in dodici paragrafi formava l'insieme del credo. Se il sionismo utilizzava il paradigma romantico, sforzandosi affinchè si parli di un ebreo con lo stesso rispetto come per un francese, un tedesco, un russo ecc., Zamenhof perorava che si dimenticasse completamente che esisteva un ebreo, un francese, un tedesco, un russo ecc. Egli esortava a considerarci non come appartenente ad una religione, ad una lingua o ad un popolo, ma come un uomo.

Ecco i primi quattro dogmi, i principali e più generali:

  1. Sono un essere umano e per me esistono solo ideali puramente umani; considero tutti gli ideali e le aspirazioni popolari e nazionali solo come egoismo di gruppo e misantropia, che deve sparire prima o poi, e la cui sparizione devo cercare di accelerare secondo il mio potere.
  2. Credo che tutti i popoli siano uguali e giudico ogni essere umano soltanto secondo il suo valore personale e le sue azioni, ma non secondo la sua provenienza. Ogni offesa o persecuzione di un essere umano per il fatto che è nato presso altre genti, con un'altra lingua o religione rispetto alla mia, lo considero una barbarie.
  3. Credo che ogni terra appartenga non a questa o ad altra progenie, ma pienamente ad uguale diritto a tutti i suoi abitanti, qualunque lingua o religione essi abbiano; la mescolanza degli interessi del paese con gli interessi di questa o altra gente, lingua o religione lo considero come un relitto dei tempi barbarici, quando esisteva solo la legge del più forte.
  4. Credo che nella sua vita familiare ogni persona ha il suo pieno, naturale e indiscutibile diritto a parlare la lingua o il dialetto che vuole e confessare la religione che vuole, ma nella comunicazione con persone di un'altra provenienza debba, per quanto sia possibile, usare una lingua umana-neutrale e vivere secondo i principi di una religione umana-neutrale. Ogni sforzo di un essere umano di imporre ad altri esseri umani la propria lingua o religione, lo considero una barbarie.

Zamenhof intencis lanĉi la projekton Homaranismo en la ĝeneva kongreso (1906) kaj fondi tie la unuan homaranan komunumon. Tamen oni konvinkis lin ne legi la duan parton de la parolado, en kiu li identigis la internan ideon de Esperanto kun la homaranismo. Zamenhof cedis. Li ekkomprenis, ke la esperantistoj, malgraŭ la eŭforio en Bulonjo, ne pretas akcepti la homaranismon kaj “reunuigi l’ homaron”, eĉ liaj plej proksimaj esperantistaj konatoj klopodis konvinki lin ne ligi Esperanton kun religia doktrino. Do li dum kelka tempo evitis publike mencii la homaranismon kaj preferis paroli pri nebula “interna ideo”, iusenca surogato de la homaranismo. En 1912 Zamenhof tiel difinis la internan ideon:

La interna ideo de Esperanto, kiu havas absolute nenian devigon por ĉiu esperantisto aparta, sed kiu, kiel vi scias, plene regas kaj ĉiam devas regi en la esperantaj kongresoj, estas: sur neŭtrala lingva fundamento forigi la murojn inter la gentoj kaj alkutimigadi la homojn, ke ĉiu el ili vidu en sia proksimulo nur homon kaj fraton. Ĉio, kio estas super tiu interna ideo de Esperanto, estas nur privataĵo, kiu povas eble esti bazita sur tiu ideo, sed neniam devas esti rigardata kiel identa kun ĝi.

Zamenhof, naskita kaj edukita en multnacia Rusio, ne atentis, ke en Germanio, Francio kaj en multaj aliaj okcidenteŭropaj landoj apenaŭ ekzistis diverslingveco, kaj ke la religio tie ne plu havis la antaŭan rolon. Pro troa atento al la lingvo kaj religio, li apenaŭ atentis politikajn, ekonomiajn kaj psikologiajn faktorojn. Laŭ li la kaŭzoj de la intergenta diseco kaj malamo ne estas politikaj, ekonomiaj, geografiaj, anatomiaj, mensaj aŭ devenaj. La ĉefa kaŭzo estas malsameco de la lingvoj kaj religioj, kaj do “la intergenta diseco kaj malamo plene malaperos en la homaro nur tiam, kiam la tuta homaro havos unu lingvon kaj unu religion”.

Montrinte per Esperanto la manieron de la forigo de la lingva diseco, Zamenhof prezentis la solvon de la diseco religia. En 1913 li proponis organizi Kongreson por neŭtrale-homa religio en Parizo lige kun la 10-a Universala Kongreso de Esperanto (1914). Nekutima estis lia ideo: li volis paroli ne al tiuj, kiuj kredas, ke ilia religio estas la sole vera kaj donita de Dio, sed al liberpensuloj, forlasintaj la religiojn de siaj patroj. El la kvar tezoj de lia Deklaracio, tri pli malpli sekvis la religian dogmon de la homaranismo, kaj la kvara tezo estis organiza.

L'invocazione ai diplomatici "Dopo la grande guerra"

Fine de 1914 Zamenhof verkis sian alvokon al diplomatoj Post la granda milito kaj sendis ĝin al kelkaj esperantistaj redakcioj, por ke tiuj publikigu ĝin en Esperanto kaj en naciaj lingvoj. Li antaŭvidis, ke post la milito la diplomatoj retajlos la mapon de Eŭropo, kaj li proponis fondi Unuiĝintajn Ŝtatojn de Eŭropo. Komprenante, ke tio ne povos realiĝi, li petis almenaŭ proklami kaj garantii en ĉiuj eŭropaj regnoj la principon: “Ĉiu lando morale kaj materiale plene egalrajte apartenas al ĉiuj siaj filoj”.

Zamenhof non smise di lavorare al suo progetto dell'homaranismo, e due mesi prima del suo trapasso, finì la sua ultima versione. Anche questa consisteva in una prefazione e una dichiarazione. La prefazione conteneva una chiara distinzione fra l'esperantismo e l'homaranismo e una completamente nuova spiegazione della dottrina:

Con il nome di “Homaranismo” (…) desidero parlare del perseguimento dell'"umanità", dell'eliminazione dell'odio e dell'ingiustizia tra i popoli e di un modo di vivere che poco a poco possa condurre non in teoria ma in pratica all'unione spirituale dell'umanità.

E' da rimarcare che non riguarda più che "gli esseri umani si fonderanno in un solo popolo umano-neutrale", che era quello che prevedeva la prima edizione dell'homaranismo. Riguarda il perseguimento della "unità spirituale dell'umanità".

Analizante la kvar versiojn (Hilelismo 1906, Homaranismo 1906, Homaranismo 1913, Homaranismo 1917) oni rimarkas, ke Zamenhof donis ĉiam malpli da atento al la lingva problemo. Esperanto tute ne estis menciita en 1913 kaj 1917, kaj en 1917 mankas mencio eĉ pri la neŭtrale-homa lingvo. Lia celpubliko ŝanĝiĝis. La unua universala propono (Hilelismo 1906) ankoraŭ konsideris la interesojn de la rusiaj judoj, sed tiu konsidero poste malaperis. La lastan version de la homaranismo Zamenhof intencis disvastigi ne en Esperantujo, sed en la tuta mondo, kaj ne per Esperanto, sed per la plej grandaj naciaj lingvoj.

Ja la strebado al homeco, al forigo de intergenta malamo kaj al spirita unuiĝo de l' homaro estas afero pli ĝenerala ol la unuecigo lingva kaj religia. Kaj la homaranisma ĉefprincipo (lastaversie: “agu kun aliuloj tiel, kiel vi dezirus, ke aliuloj agu kun vi”) estas ne religia, sed morala. La strebado al la homeco kaj la praktikado de la menciita principo (ankaŭ de la “toleremo” — implicita en la homaranismo, sed ne rekte nomita) povus logi al la homaranismo ne tiom esperantistojn kaj religiemulojn, kiom la ordinarajn “progresemulojn”, por kiuj lingvaj kaj religiaj problemoj ne estis la plej gravaj.

Kelkajn semajnojn antaŭ la morto li ekverkis sian lastan eseon Pri Dio kaj pri senmorteco, kiun li mem opiniis tre grava, kvankam li antaŭsciis, ke lia subita kredantiĝo kaŭzos multe da kritiko. Ĝi restis la lasta (kaj nefinita) inter liaj ideologiaj verkoj. Zamenhof skribis en ĝi, ke li “multe meditis kaj legis diversajn sciencajn kaj filozofiajn verkojn”, sed oni ne scias, pri kiuj konkretaj verkoj temas.

Zamenhof forpasis, sed restis liaj infanoj (ĉiuj murditaj de la nazioj en la Dua Mondmilito), lia lingvo Esperanto kiun li donacis al la mondo, liaj tradukoj, kaj liaj ideoj, kiuj inspiras ankaŭ nuntempe tiujn, kiuj konsideras sin ne nur anoj de sia nacio aŭ religio, sed ankaŭ homaranoj — anoj de la homaro, kiuj kredas je ĝia unueco en diverseco.

Fonti